Veranderbereidheid of verandervermoeidheid?

Veranderen……”daar gaan we weer” hoor je de menigten in een organisatie wel of niet uitspreken, maar wel denken.

• Wie zit er nou eigenlijk op te wachten behalve (sommige) directieleden en ‘innovators’ of early adapters ?
• Wat doet dat met de gemiddelde mens cq. werknemer en waar is het eigenlijk goed voor?
• Wat kun je doen als leidinggevende om dit proces in goede banen te leiden?

Wat leert de praktijk?

In alle verandertrajecten en organisatieontwikkel trajecten die ik begeleid heb de afgelopen 17 jaar, ben ik erachter gekomen dat er een zeer voorspelbare reactie en proces plaatsvindt in ons mens zijn. Het is handig om hiervan kennis te nemen als leidinggevende, een gewaarschuwd mens telt immers voor twee. Daarnaast kun je je op voorbereiden hoe hier passend op te reageren zodat het proces van acceptatie en zelf mee bewegen of veranderen degelijk gebeurd.

Veranderen is niet gelijk aan bewegen en roept weerstand op

Elke verandering is het afscheid van een stabiele staat. Een staat die in ieder geval bekend is. Synoniemen voor veranderen zijn onder andere: aanpassen, omtoveren, anders worden.

Bij de meeste mensen roept een appèl om je aan te passen, om te toveren of anders te worden best wat weerstand op. Gedachten die bij velen ontstaan zijn onder andere:

• Het is zo goed zo, waarom moet het anders, dit is comfortabel.
• Ik moet iets (wat nu goed voor mij is) inleveren voor iets waar ik nog niet van weet of ik er beter van word, kortom het brengt onzekerheid en ongemakkelijkheid.
• Het moet kennelijk anders van iemand anders (dan ikzelf), dus het wordt omtoveren met ‘harde’ hand, want iemand vindt dit (behalve ikzelf). Het geeft een gevoel van dwang en onvrijwilligheid: ik kan zelf niet kiezen.
• Ik moet anders worden, ik ben niet goed (genoeg) zo: er ontstaat een gevoel van afwijzing.

En wanneer is veranderen dan welkom? De nut van eigen belang!

Voor de meesten is dat vaak wanneer je het als een kans (in plaats van een bedreiging) ziet om jezelf (en anderen) ermee te verrijken. Kortom je wordt er beter van, en het liefst anderen ook. En voor diegenen met een altruïstische insteek: zij zijn bereid om te veranderen als ze (zeker) weten dat het ten goede komt aan een groter geheel.

En hier komt het element ‘zekerheid’ om de hoek kijken. Een mens is meestal op zoek naar zekerheid; alleen het enige dat wij zeker weten is in het moment van ‘nu’. Dus het aangaan van een verandering – los van of dit in je eigen belang of dat van een ander of van de organisatie is – is eigenlijk een sprong in het diepe! Je weet niet wat je krijgt en hoe het uitpakt. Het enige waar je wat aan kunt doen is je eigen houding kiezen.

Je eigen houding kiezen, wat vraagt dit van je?

Accepteren

Het begint met het gegeven te accepteren dat veranderen een onoverkomelijke staat is in ons leven. Elk moment is anders, een verandering dus! Accepteer je dit, dan begin je gemakkelijker te worden met onzekerheid. Dit is een grote stap voor de meesten. Wij willen toch vaak een illusie vasthouden van zekerheid en controle, al weet je vaak dat de meeste dingen die in je leven gebeuren een combinatie zijn van invloed en toeval. Daarnaast vraagt het van je om met acceptatie en respect naar je eigen gevoelens en emoties te kijken, zonder ze nog anders te willen maken dan ze zijn.

Veranderen als leerweg

Vervolgens kun je veranderen beschouwen als een leerweg, met vallen en opstaan. Hoe moeilijker het is des te meer je kunt leren, en uiteindelijk word je daar een ‘sterker’ mens van. Leren gaat altijd gepaard met ‘pijn’ en ‘ongemak’. Dus ook hier is een bewuste keuze om te willen stilstaan of te willen leren cq. jezelf te ontwikkelen belangrijk.

Het toelaten van ‘niet weten’

Het moment dat je een sprong in het diepe maakt, word je geconfronteerd met dingen die je nog niet kent of eerder bent tegengekomen; dit kun je als een ‘spannend avontuur’ beschouwen of een ‘vreselijk eng gat’. Hoe gemakkelijker je wordt naar jezelf toe – in de zin van dat je nog niet alles kan of weet – hoe makkelijker het is om in een avontuur te stappen.

Volhouden

Iedereen die wat bereikt in zijn leven weet dat het belangrijk is om niet op te geven op moeilijke momenten, maar je doel vast te houden, waarvoor je hebt gekozen, zodat je aan het eind van de tocht, met een diepe adem van genot en trots kan zeggen: “Ik ben erdoor”!

En dan kun je je alvast voorbereiden op de volgende verandering….want die komt, of je het wil of niet!

In het onderstaande plaatje vind je een schets van wat iemand meemaakt in een veranderingsproces. Elke verandering is een afscheid van een bekende situatie en als het ware een sprong in het diepe. We hebben hierbij een aangepaste versie van de rouwcurve van Kübler-Ross gebruikt.

Bewust(er) worden

Zoals te zien in deze figuur maak je, wanneer een verandering zich inzet, letterlijk een sprong in het diepe, bewust of onbewust. Bijna iedereen hoopt op een snelle brug die naar de overkant reikt zodat je niet (al te veel) pijnvolle inspanning hoeft te plegen. Dus de tijd nemen en accepteren is een belangrijk element in dit geheel naast het feit dat je energie daalt naarmate je de bodem van de ‘put’ benadert en weer toeneemt op het moment dat je experimenteert met nieuw gedrag en nieuwe gedachten. Het keerpunt van het verlaten van het oude naar het kennismaken met het nieuwe is het keuzeproces van aanvaarding. Zodra dat werkelijk is ingezet (dus niet gekunsteld, maar authentiek) kun je gaan experimenteren en jezelf verrassen met wat je nu denkt en kunt. Net zoals elke bergbeklimmer een zware taak heeft de top van de berg te bereiken, zo heeft elke mens dat met grote en kleine veranderprocessen. Hoe groter de verandering hoe heftiger de emoties en hoe belangrijker je bewuste houding daarin.

Om met de bergbeklimmer te beëindigen: met diepe voldoening en met een zware tocht achter de rug, kijkt hij vanaf een hoger punt naar wat zijn tocht hem gebracht heeft, met trots en eerbied voor zichzelf en de elementen om zich heen.

Ik wens iedereen nieuwsgierigheid en de moed om het avontuur aan te gaan, ondanks de vermoeidheid en onzekerheid. Ik verwacht namelijk wel dat met het ontwikkelen van bewuste bereidheid, eenieder zich voldaan en sterker voelt aan het einde van de klim omhoog en uit de beleefde dal.