De betekenis van Liefde in zakelijk perspectief

Een zoektocht via gerespecteerde vakgenoten

• Is Liefde alleen de domein van de intieme relatie thuis of behoort het ook tot de organisatorische wereld van ons allen?

• En indien zo, wat is de betekenis van Liefde in organisatiecontexten? En wat is het taboe erop?

Vanuit de veronderstelling dat Liefde onontbeerlijk is ook in onze werkleven heb ik in 2012 Herman Wijffels, Sylvia Borren van Greenpeace Iteke Weeda (Liefde in vele facetten en de Yin factor), Harry Kunneman (Voorbij het dikke ik), René ten Bos (Merkwaardig Moraal), Jean Karel Hylkema (Management vanuit Compassie), Sander Tideman (Mind over Matter Economie met een Hart), Peter Merry (Evolutionair Leiderschap), Hans Vermaak (Taaie vraagstukken en Leren Veranderen), Cor Keijser (Management Drives), Bruno Fabre (Bankroots 2020), Hans Voogt, Raad van Bestuur van Reinarde, Tom Stefels en Quintijn Innikel van Beacon Partners en Annemarie van Velzen van de KLPD geinterviewd.

Zij zitten op het snijvlak van zingeving en zakelijkheid en kijken vanuit verschillende perspectieven en functies (professor, auteur en/of directeur of bestuurder) naar deze vraagstuk. Ik wilde economische, sociologische, psychologische, ecologische, spirituele en bedrijfsmatige zakelijke perspectieven integreren.

Welke veronderstellingen wilde ik toestsen:

• Als er meer Liefde mag stromen in organisaties worden er betere keuzes gemaakt door managers en bestuurders; keuzes die voorbij de financiële discours gaan en rekening houden met een humanitaire discours.

• Leidinggeven vanuit Liefde impliceert dat gelijkwaardigheid beoogt wordt en dat er geen sprake is van uitbuiting van de andere partij(en). Het gaat om waarden gedreven leiderschap met respect voor klanten, toezichthouders, medewerkers en de wereld (ecosysteem) als een wederzijds afhankelijk (menselijk) geheel.

• Alles draait om Liefde, ook op het werk! Wij als mensen verlangen ernaar en drijven erop gezien, (h)erkend/gewaardeerd te worden voor wie we zijn en wat we doen. We willen van waarde zijn voor anderen en onszelf. Waardig zijn impliceert van jezelf houden en ook van anderen; jezelf zijn en niet verliezen ondanks welke (relationele) druk dan ook.

• Als Liefde explicieter mee mag doen stroomt het meer, is er meer vreugde, levendigheid, passie, zingeving, succes, kwaliteit, verantwoordelijkheid, ethiek en moraliteit voor dat wat gebeurt in organisaties.

• Organisaties die vanuit Liefde werken en vanuit Liefde voor hun klanten werken, zullen kwalitatief betere producten en diensten leveren.

• Onze maatschappelijke toekomst is gebaat bij meer Liefde en verbinding in organisaties en meer evenwicht tussen mannelijkheid en vrouwelijkheid. Een discours die economie en humanisme verbindt in plaats van bevecht.

Je kunt het bijna niet oneens zijn met wat hierboven staat en als ik een aanname eruit moet kiezen die ik wezenlijk vind, ook in het kader van mijn persoonlijke historie, is het: alles draait om Liefde, ook op het werk! Wij als mensen verlangen ernaar en drijven erop gezien, (h)erkend/gewaardeerd te worden voor wie we zijn en wat we doen. We willen van waarde zijn voor anderen en onszelf. Waardig zijn impliceert van jezelf houden en ook van anderen; jezelf zijn en niet verliezen ondanks welke (relationele) druk dan ook. Daarnaast vind ik zeer belangrijk dat er betere keuzes gemaakt moeten worden door managers en bestuurders. Keuzes die voorbij de financiële discours gaan en rekening houden met een humanitaire discours. Zo verbindt je zakelijkheid met menselijkheid mooi samen.

Ik ben nooit iemand tegengekomen die het niet prettig vond om herkend te worden in wie hij is en wat hij doet, hoe onwennig hij het ook vindt om te ervaren. Ik ken ook niemand die niet van waarde wil zijn. Misschien wil hij niet zichzelf zijn, maar dat zal meer te maken hebben met zijn negatieve of verwarde zelfbeeld dan met wie hij ten diepste is. Dit is tenslotte mijn eigen verwarring geweest voor een aantal jaren. Ik dacht dat ik moest voldoen aan een beeld van een mens die anders was dan wie ik ben. Inmiddels is er veel leiderschapsliteratuur over authentiek leiderschap om deze druk te verlichten en is het een trendy topic geworden in het bedrijfsleven.

Wat is dus de betekenis van Liefde in organisaties?

Een inkijk in de antwoorden op deze vraag:

• Het is van (je) mensen houden, gewoon blij zijn om hen te zien als je het kantoor binnenstapt.

• Het is de kwaliteit van het contact, je oprecht verplaatsen in de ander en luisteren met aandacht.

• Het is vertrouwen hebben en geven in (je) mensen.

• Het is een ruimte scheppen zodat (je) mensen zichzelf kunnen zijn en zich kunnen ontplooien.

• Het is volledig openstaan voor en ontvangen van (je) mensen, hun energie, hun verlangens, hun vragen.

• Het is het invalide broertje, het kan niet voor zichzelf zorgen, het is de ruimte tussen (twee of meer) mensen.

• Het is je verdiepen in de ander, oprecht met aandacht geïnteresseerd zijn om de ander te laten groeien in zijn/haar kracht.

• Het is het vrouwelijke integreren in het mannelijke.

• Het is compassie hebben voor alle wezens.

• Het is het (letterlijk en figuurlijk) aanraken van de ander en hen verleiden tot iets belangrijks en betekenisvol.

• Het is holistisch waarnemen van (je) mensen, voorbij de grens van een werkrol, betrokken zijn in hun welzijn, kijken met je hart en niet alleen je hoofd, je intuïtie gebruiken en die ook uitspreken.

• Het is verschil toelaten tussen (je) mensen, daar nieuwsgierig naar zijn en weten dat dat verrijkend is voor het contact, de relatie. Mensen mogen anders zijn in hun denken/voelen/handelen; het is vrijheid in (de)verbinding.

• Het is onzichtbaar willen zijn, niet ego-gedreven met jezelf op de voorgrond voor alle ‘credits’, alleen daar waar het nodig is doe je dat omdat iets vastloopt, en anders laat je de ruimte voor de ander om te schitteren, je hiërarchische positie is ondergeschikt.

Is er een rode draad hieruit te halen?

Het lijkt veel op vrouwelijke kwaliteiten: meer zijn dan doen; het passieve meer dan het actieve; hart, intuïtie en gevoel spelen een prominente rol in plaats van denken en ratio; onbaatzuchtigheid en ontvankelijkheid. Er komt dan toch een tekst die hier enige relevantie mee houdt uit de Bijbel (Korintiërs):

‘De Liefde is geduldig en vriendelijk; de Liefde is niet afgunstig, zij praalt niet, zij verbeeldt zich niets. Zij gedraagt zich niet onfatsoenlijk, zij zoekt zichzelf niet, zij laat zich niet kwaad maken en rekent het kwade niet aan. Zij verheugt zich niet over onrecht, maar vindt vreugde in de waarheid. Alles verdraagt zij, alles gelooft zij, alles hoopt zij, alles verduurt zij. De Liefde vergaat nooit.’

Wat maakt dat er een taboe op Liefde zit in organisaties?

De meeste mensen die ik geïnterviewd heb zijn mannen, een tweetal vrouwen. De eerste reactie van de meeste mannen is of het woord Liefde überhaupt wel past in het organisatieleven. Het geeft namelijk letterlijk enig ongemak in het gesprek. De wenkbrauwen gaan lichtjes fronzen of ze werpen het woord even van tafel en willen het vervangen door passie. Want al snel wordt de link gemaakt met seksualiteit. En dit verklaart meteen ook het taboe erop. Er is veel druk vanuit seksueel harassment-beleid om zeer behoudend te zijn met emotionele en fysieke genegenheid. En hoe hoger je positie, des te meer druk er is om hier geen blunders in te maken.

Echter, als ik doorvraag, dus ik houd vol om voorbij het eerste ongemak te komen, de onwennigheid van dit onderwerp in organisatieland van wat Liefde anders voor betekenis heeft dan een seksuele, lijkt er geen taboe meer op te zitten. Het is meer wennen aan het woord zelf met andere betekenissen. Wel blijft het feit dat de meeste mannen meer fysiek geneigd zijn om hun genegenheid te tonen en dus blijft het moeilijk om Liefde te zien in relatie tot vrouwen op een niet seksuele manier. Hoe ouder de mannen worden (gemiddeld vanaf 50 jaar), hoe makkelijker dit wordt want hun hormonen gaan veranderen; zij krijgen meer vrouwelijke hormonen en hun testeron neemt af. Dit is gunstig voor het ontwikkelen van de vrouwelijke kant in zichzelf en het zal geen toeval zijn dat alle mannen die ik geïnterviewd heb de leeftijd van 48 gepasseerd waren.

De manier waarop ze Liefde tonen voor hun mannelijke collegae gaat gepaard met een omhelzing na een potje voetbal bijvoorbeeld, of intensief debatteren over een onderwerp. En toch, na doorvragen weten ze ook Liefde voorbij de seksuele betekenis in relatie tot hun mannelijke en vrouwelijke collegae op het werk te brengen, maar daar hebben zij het nooit over. De vrouwen begrijpen dit ook al te goed, maar zijn sneller in hun betekenisvorming in het niet seksuele beland, in de Liefde voor je naasten, uit zorg, samengevat als ‘agape’.

Conclusie: Uitingen van Liefde in je werk(rollen):

De negen A’s en de negen V’s van (een) Liefde(volle organisatieadviseur, medewerker, leidinggevende cq. mens)

Accepteren                                Verleiden

Aandacht                                   Valideren

Alertheid                                    Vleien

Afwachten                                  Verlichten

Aanraken                                    Verkennen en verdiepen

Angst (h)erkennen                     Vertrouwen

Associëren                                  Verbinden/verbinding

Aanmoedigen                              Verantwoordelijkheid

Authentiek zijn                            Vrouwelijkheid

Next step?

In een vervolg artikel ga ik deze elementen duiden vanuit mijn eigen op ervaring gebaseerde perspectieven zowel als verbinden aan de grounded theory van Sternberg, de attachment theorie van Bowlby en de daaruit vloeiende EFT-methodiek van Sue Johnson en de Zijnsoriëntatie van Hans Knibbe.

Ik hoop dat dit inspiratie en reflectie aanspoort voor iedereen die werkt met mensen in organisaties en dat we met z’n allen mee werken aan meer menselijkheid juist op het werk.